Odżywianie

W rozważaniach dotyczących przyczyn rozwoju nowotworów najważniejsze miejsce zajmują czynniki związane z odżywianiem się:

1)  Liczba zgonów z powodu raka związanego z nieprawidłową dietą waha się od 10 do 70%.

2)  Istotną rolę w diecie odgrywa zarówno niedobór jak i nadmiar czynników mogących zarówno predysponować do rozwoju nowotworu, jak i przed nim chronić:

- czynniki zapobiegające rozwojowi nowotworów takie jak beta-karoten, wit.C, wit.E, glutation oraz selen zawarte są w warzywach i owocach.

- ogromna większość spożywanych produktów albo zawiera substancje toksyczne, albo wydziela je podczas procesu przyrządzania potrawy lub jej trawienia. Przykładem jest, wydzielany podczas smażenia i pieczenia, benzopiren.

3)  Wiele badań wykazało związek między powstawaniem raka błony śluzowej trzonu macicy, jelita grubego i sutka, a wysokim spożyciem tłuszczu:

- udowodniono to obserwując grupę japończyków, która wyemigrowała do USA i zmieniła całkowicie nawyki żywieniowe ze zdrowej diety dalekowschodniej opartej na ryżu, warzywach i rybach przeszli na hamburgery i słodycze.

- udowodniono bezsprzecznie, że obniżenie spożycia produktów tłuszczowych zmniejsza możliwość zachorowania na raka trzonu macicy u kobiet w wieku od 35-64 lat. 

Palenie tytoniu i alkohol

1)   Powszechnie wiadomo, jaki wpływ ma palenie papierosów na rozwój raka płuc i innych nowotworów układu oddechowego, ale nie jest wszystkim wiadomo, że palenie tytoniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia stanów przedrakowych oraz raka szyjki macicy. W wydzielinie z szyjki macicy palaczek stwierdzono obecność silnych substancji rakotwórczych - nitrozamin, które również ułatwiają wnikanie do komórek nabłonka szyjki macicy onkogennych wirusów brodawczaka ludzkiego.

2)   Nie stwierdzono natomiast wpływu alkoholu na rozwój nowotworów kobiecych narządów płciowych, a niewielkie ilości wypitego alkoholu mogą działać, poprzez obniżanie stężeń niektórych hormonów, ochronnie w stosunku do raka trzonu macicy i niektórych rodzajów raka jajnika.

Życie seksualne i rozrodczość.

1)   Higiena życia seksualnego ma wpływ głównie na rozwój raka szyjki macicy. Czynnikami obciążającymi są:

- wczesne rozpoczęcie współżycia

- częste zmiany partnerów, zwłaszcza przy niskim poziomie higieny

- zakażenia chorobami przenoszonymi drogą płciową

Poczyniono również podobne spostrzeżenia w stosunku do raka sromu i jajnika.

2)   Mimo, że czynniki predysponujące do rozwoju raka szyjki macicy są związane bardziej z życiem seksualnym niż z ciążą jednak nowotwór ten zdecydowanie częściej występuje u wieloródek.

3)   W przeciwieństwie do tego duża liczba porodów zmniejsza częstotliwość występowania raka jajnika i trzonu macicy.

Predyspozycje genetyczne i immunolgiczne.

1)   Przykładem predyspozycji genetycznych jest rodzinne występowanie raka jajnika i raka sutka, które łącznie stanowią od 5-10% nowotworów. Nazywa się tę predyspozycję zespołem Lyncha, a ryzyko wystąpienia nowotworu wśród krewnych rodziny dotkniętej tym zespołem jest 3-krotnie wyższe od ryzyka w pozostałej części populacji.

2)   Trudność w rozpoznawaniu predyspozycji genetycznych do wystąpienia choroby nowotworowej polega na tym, że rak, który występuje w formie dziedzicznej ma, niczym od niego się nie różniące, odpowiedniki rozwijające się niedziedzicznie.

3)   Badania predyspozycji genetycznych, mające na celu wyosobnienie grupy osób wysokiego ryzyka predysponowanych do wystąpienia określonych nowotworów będą bardzo ważne, ponieważ umożliwią wczesne wykrywanie zmian oraz prowadzenie działań, które będą mogły zapobiec rozwojowi niektórych nowotworów.

4)   Do rozwoju nowotworów mogą przyczyniać się również niedobory odpornościowe zarówno uwarunkowane genetycznie jak i spowodowane przez stosowanie leków obniżających odporność i niektóre choroby jak np. zakażenie wirusem HIV. U kobiet z niedoborami odpornościowymi często spotyka się raka szyjki macicy.

W większości krajów świata nowotwory stanowią po chorobach serca drugą, co do częstości przyczynę zgonów. W związku ze zjawiskiem wydłużania się życia ludzkiego, coraz większa grupa osób jest zagrożona wystąpieniem choroby nowotworowej. Toteż zapobieganie nowotworom jest istotnym czynnikiem poprawy jakości życia ludzkiego.

Unikanie niekorzystnych czynników może zapobiec zachorowaniom lub je zmniejszyć. Znane są grupy społeczne np. mormoni, wśród których dzięki określonym zachowaniom zdrowotnym umieralność na nowotwory jest w porównaniu z resztą ludności znacznie mniejsza.

Dieta bogatotłuszczowa, wysokokaloryczna prowadzi do otyłości, a kobiety otyłe znacznie częściej chorują na raka błony śluzowej trzonu macicy.

Nie można też pominąć nadal kontrowersyjnego zagadnienia stosowania terapii estrogenowej u kobiet w okresie menopauzy. Wiadomo na pewno, że terapia estrogenowa uzupełniona o ochronnie działające gestageny wywiera ochronny wpływ na błonę śluzową macicy, a hormonalne środki antykoncepcyjne zmniejszają w niewielkim stopniu także ryzyko zachorowania na raka jajnika.

Bardzo istotnym zagadnieniem jest prowadzenie badań mających na celu wykrywanie stanów przedrakowych oraz wczesnych postaci raka, czyli badań skriningowych. Badania te mogą prowadzić do rozpoznania choroby nawet na parę lat przed wystąpieniem pierwszych objawów.

Niestety na tym polu odniesiono sukces na razie jedynie we wczesnym wykrywaniu raka szyjki macicy poprzez rozpowszechnienie przesiewowych badań cytologicznych. Mimo wykorzystania znacznych środków nie udało się dotychczas przeprowadzić podobnych badań wykrywania raka jajnika ani raka trzonu macicy.

Wydaje się, że aby zmniejszyć zachorowalność na nowotwory należy szeroko informować społeczeństwo o zachowaniach prozdrowotnych, czasem może się to wiązać z całkowitą zmianą stylu życia, a kształtowanie nawyków zdrowotnych należy rozpocząć już we wczesnym dzieciństwie. Należy sobie zdać sprawę, że osobisty wybór dotyczący zdrowia może mięć większe znaczenie w zapobieganiu chorobie niż cała nawet bardzo sprawnie działająca opieka zdrowotna.

Podsumowanie:

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia nowotworu narządów płciowych należy:

- stosować odpowiednią dietę

- wykonywać coroczne badania ginekologiczne włącznie z badaniem cytologicznym szyjki macicy

- zgłaszać się na badanie w przypadku każdego epizodu nieprawidłowego krwawienia oraz w przypadku stwierdzenia jakiejkolwiek zmiany na skórze lub błonie śluzowej narządów płciowych.

Takie zachowania powinny stać się nieodłącznym elementem życia każdej kobiety, a pomoże to uniknąć wielu tragedii i przyczynić się do wydłużenia życia i poprawy jego jakości.