Zaloguj
Reklama

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne a funkcje poznawcze

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne a funkcje poznawcze
Fot. ojoimages
(0)

Opis badania wpływu leków trójpierścieniowych na funkcje poznawcze w długoterminowej terapii zapobiegającej nawrotom depresji.

Opracowano na podstawie:
Laura Jean Podewils, Constantine G. Lyketsos, M.D., M.H.S.:
„Tricyclic Antidepressants and Cognitive Decline.” Psychosomatics 2002;43:31-35

Acetylocholina zajmuje kluczową pozycję wśród neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym. Zaburzenia przekaźnictwa cholinergicznego leżą u podstawy zaburzeń funkcji poznawczych, zarówno o nieznacznym nasileniu, jak i wypełniających kryteria zespołu otępiennego. Zaburzenia funkcji poznawczych mogą wynikać nie tylko z procesów degeneracyjnych w OUN (tak jak w chorobie Alzheimera czy otępieniu z ciałami Lewy’ego), ale również z zastosowania leków o działaniu antycholinergicznym.
Lekami o niewątpliwym działaniu cholinolitycznym są trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD). Opisywano zaburzenia funkcji poznawczych występujące w trakcie leczenia TLPD. Nieprawidłowości dotyczące wspomnianych funkcji mogą być nieznaczne i przemijające po zakończeniu leczenia. Natomiast zagadnienie odległego wpływu tej grupy leków na funkcje poznawcze nadal pozostaje słabo zbadane. Stosowanie TLPD związane jest również z innymi licznymi objawami niepożądanymi, co przyczyniło się do coraz rzadszego ich przepisywania. Wątpliwości dotyczące TLPD skutkują w postaci wdrażania terapii nowszymi generacjami leków, pomimo braku ewidentnych dowodów ich przewagi w skuteczności i mniejszej częstości objawów niepożądanych.

Laura J. Podewils i Constantine G. Lyketsos dokonali próby weryfikacji hipotezy o niekorzystnym, odległym wpływie przyjmowania TLPD na funkcje poznawcze („Tricyclic Antidepressants and Cognitive Decline.” Psychosomatics 2002;43:31-35).

Badaczom jako punkt wyjścia posłużył wieloletni, prospektywny projekt epidemiologiczny prowadzony w East Baltimore (The Baltimore Epidemiologic Catchment Area – ECA), w trakcie którego zbierano dane dotyczące zaburzeń psychicznych w populacji pomiędzy 18 a 80 r.ż.. Badanie rozpoczęto w 1981 roku, a do 1996 odbyły się trzy etapy. W tym okresie trzykrotnie zbierano dane kliniczne od każdego z uczestników. Szczegóły metodologiczne badania zostały zamieszczone w publikacji cytowanej w omawianym artykule (Lyketsos CG, Am J Psychiatry 1999; 156: 58-65).

Na podstawie uzyskanych danych stwierdzono pogorszenie w zakresie funkcji poznawczych, ocenianych za pomocą MMSE, w badanej grupie po 11.5 rocznym okresie obserwacji, co zostało przedstawione w cytowanej publikacji z 1999 roku. W związku z powyższym autorzy postanowili ocenić czy występuje zależność pomiędzy zmianami funkcji poznawczych a przyjmowaniem kiedykolwiek TLPD, do czego posłużyły dotychczas zebrane dane.

Spośród 3481 osób rozpoczynających badanie w 1981 badacze wyodrębnili grupę składającą się z 1488 osób, przy czym kryterium włączającym był udział we wszystkich 3 etapach projektu, które odbyły się przed 1996 rokiem. W dwu pierwszych etapach (lata 1981-2) badani otrzymywali listę leków psychotropowych dostępnych ówcześnie na rynku i mieli określić, czy przyjmowali którykolwiek z wymienionych leków. Ponadto we wszystkich 3 etapach projektu (lata 1981, 1982, 1993-96) wykonywano MMSE. Na podstawie odpowiedzi uzyskanych w 1 i 2 etapie badanych przydzielano do grupy przyjmujących kiedykolwiek TLPD („exposed”; n= 65), natomiast pozostałe osoby (n=1423) potraktowano jako grupę kontrolną. Zmianę w zakresie funkcji poznawczych oceniano jako różnicę w wynikach MMSE w poszczególnych etapach badania. Dodatkowymi ocenianymi zmiennymi były wiek badanego w czasie 3 etapu, rasa, poziom wykształcenia, używanie alkoholu i nikotyny.
Wśród osób, które w 1 i 2 etapie (1981-1982 r.) badania zadeklarowały, że leczyły się kiedykolwiek środkami przeciwdepresyjnymi, w 97 % przypadków były to TLPD. W artykule zawarto tabelę z danymi demograficznymi oraz tabelę z danymi, które posłużyły wykreśleniu krzywych regresji wyników MMSE w obu grupach.
Podewils i Lyketsos nie stwierdzili zależności pomiędzy przyjmowaniem TLPD w przeszłości, a większym nasileniem pogorszenia funkcji poznawczych ocenianego jako różnica w wynikach MMSE w trakcie 11.5 rocznego okresu obserwacji. Potwierdzili natomiast wcześniej poczynione obserwacje, że znaczniejsze pogorszenie funkcji poznawczych oceniane w zakreślonym na 11.5 roku czasie obserwacji związane było z wiekiem, rasą czarną i paleniem tytoniu. Wyższy stopień wykształcenia był ściśle związany z wolniejszym pogorszeniem w badaniu MMSE.

W dyskusji autorzy podkreślili, że pewne aspekty związane z odległymi konsekwencjami przyjmowania TLPD mogły zostać nie wykryte w trakcie badania. Badanie nie było pozbawione ograniczeń, dlatego zalecane jest ostrożne korzystanie z uzyskanych danych. Zaskakującym i nie wyjaśnionym znaleziskiem była znaczna różnica w odsetku osób które ukończyły badanie (24.3 % pośród deklarujących przyjmowanie TLPD i 44.2 % w grupie kontrolnej). Ponadto leczeni TLPD, którzy ukończyli wszystkie etapy badania (n=65), w chwili rozpoczęcia badania wykazywali wyniki w MMSE podobne do badanych z całej grupy eksponowanej na TLPD rozpoczynającej badanie (n=268). Natomiast osoby z grupy kontrolnej, które ukończyły badanie charakteryzowały się lepszymi wynikami MMSE w 1 etapie w porównaniu do osób, które badania nie ukończyły. Dodatkowym czynnikiem, o którym wspominają autorzy w dyskusji jest możliwość znalezienia się w grupie kontrolnej osób z nierozpoznaną i nie leczoną depresją bądź dystymią. Podobnie, wśród leczonych TLPD również mogły znajdować się osoby oporne na stosowane leczenie. Według badaczy może to tłumaczyć podobieństwo w uzyskanych wynikach przez obie grupy. Kolejnym, nie bez znaczenia, zagadnieniem jest możliwość niewykrycia drobnych różnic w funkcjach poznawczych za pomocą takiego narzędzia jak MMSE. Co więcej niektórzy badacze zalecają ostrożność w stosunku do danych dotyczących leczenia uzyskiwanych tylko od respondentów. Pomijając wymienione powyżej ograniczenia autorzy podkreślają, że ich praca jest prawdopodobnie pierwszą oceniającą długoterminowy wpływ TLPD na funkcje poznawcze.

Podsumowanie:
  1. Bezpośredni (w trakcie aktywnego leczenia) niekorzystny wpływ leków trójpierścieniowych przeciwdepresyjnych, w świetle przedstawionych, danych zdaje się nie pozostawiać niekorzystnych skutków odległych w ponad dziesięcioletniej obserwacji.
  2. Zagadnienie wpływu leków trójpierścieniowych na funkcje poznawcze w długoterminowej terapii zapobiegającej nawrotom depresji pozostaje niezbadane.
(0)
Reklama
Komentarze